Czy pracodawca może zwolnić pracownika na L4?

Przebywasz na zwolnieniu lekarskim i obawiasz się, że pracodawca wręczy Ci wypowiedzenie? A może jesteś pracodawcą i nie wiesz, czy wolno Ci rozwiązać umowę z pracownikiem na L4? To jedno z najczęstszych pytań w prawie pracy i jedno z najbardziej obrosłych mitami. Kodeks pracy chroni pracownika podczas usprawiedliwionej nieobecności, ale ochrona ta nie jest absolutna. Wyjaśniamy, kiedy pracodawca nie może wypowiedzieć umowy, a kiedy ma prawo zwolnić pracownika przebywającego na zwolnieniu lekarskim.

Ochrona pracownika na L4 - zasada z art. 41 Kodeksu pracy

Podstawowa zasada brzmi: pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.

Wynika to z art. 41 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Zwolnienie lekarskie (L4) jest właśnie taką usprawiedliwioną nieobecnością z powodu choroby.

Co to oznacza w praktyce:

• pracodawca nie może wręczyć wypowiedzenia pracownikowi, który przebywa na zwolnieniu lekarskim,
• ochrona obejmuje cały okres usprawiedliwionej nieobecności, np. cały okres L4,
• ochrona dotyczy wypowiedzenia dokonywanego przez pracodawcę - nie chroni przed rozwiązaniem umowy w inny sposób.

Ważne! Ochrona z art. 41 K.p. dotyczy wypowiedzenia. Jeśli pracodawca złożył oświadczenie o wypowiedzeniu zanim pracownik poszedł na L4, a bieg wypowiedzenia już trwa, samo pójście na zwolnienie nie cofa skutecznie złożonego wcześniej wypowiedzenia.

Czy pracodawca może wypowiedzieć umowę pracownikowi na zwolnieniu?

Co do zasady nie - w czasie trwania L4 pracodawca nie może skutecznie wypowiedzieć umowy o pracę. Wręczone w tym okresie wypowiedzenie jest wadliwe i pracownik może je zakwestionować przed sądem pracy, żądając przywrócenia do pracy albo odszkodowania.

Uwaga! Liczy się moment złożenia oświadczenia woli. Jeśli e-mail lub pismo z wypowiedzeniem dotarło do pracownika, gdy był już na L4, takie wypowiedzenie narusza art. 41 K.p. Wysłanie wypowiedzenia mailem do pracownika na L4 nie omija tej ochrony.

Wyjątki, gdy ochrona nie działa:

• ogłoszenie upadłości lub likwidacji pracodawcy (art. 41¹ K.p.) - wtedy ochrona z art. 41 nie obowiązuje,
• zwolnienia grupowe - na zasadach wynikających z odrębnej ustawy, z określonymi ograniczeniami.

Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia - art. 53 Kodeksu pracy

Ochrona pracownika na L4 nie jest bezterminowa. Po przekroczeniu określonego czasu nieobecności pracodawca zyskuje prawo do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia i bez winy pracownika - na podstawie art. 53 Kodeksu pracy.

Pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia, jeżeli niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwa:

• dłużej niż 3 miesiące - gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy,
• dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące - gdy pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy lub gdy niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową.

W praktyce dla pracownika zatrudnionego dłużej niż 6 miesięcy oznacza to najczęściej okres 182 dni zasiłku chorobowego + pierwsze 3 miesiące świadczenia rehabilitacyjnego.

Ważne! Rozwiązanie umowy w trybie art. 53 K.p. to rozwiązanie bez wypowiedzenia, ale bez winy pracownika - to nie jest dyscyplinarka. Pracodawca powinien w miarę możliwości ponownie zatrudnić pracownika, który w ciągu 6 miesięcy od rozwiązania umowy zgłosi powrót do pracy po ustaniu przyczyny nieobecności.

Jeżeli po zakończeniu zatrudnienia nadal trwa niezdolność do pracy, osobno trzeba sprawdzić, czy przysługuje zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia.

Zwolnienie dyscyplinarne na L4 - art. 52 Kodeksu pracy

Ochrona z art. 41 K.p. nie chroni pracownika przed rozwiązaniem umowy z jego winy. Jeżeli pracownik dopuści się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika - tzw. zwolnienie dyscyplinarne (art. 52 Kodeksu pracy) - także w trakcie L4.

Przykłady ciężkiego naruszenia obowiązków:

• wykonywanie pracy zarobkowej u konkurencji w trakcie zwolnienia,
• rażące i zawinione naruszenie obowiązków sprzed okresu choroby.

Uwaga! Samo przebywanie na L4 nie daje podstaw do dyscyplinarki. Musi wystąpić realne, ciężkie i zawinione naruszenie obowiązków, a pracodawca ma na rozwiązanie umowy 1 miesiąc od uzyskania wiadomości o przyczynie.

Wyjątki i szczególne sytuacje

Nie każda sytuacja związana z L4 wygląda tak samo. W praktyce szczególne znaczenie mają:

• Wiek przedemerytalny - pracownik w wieku przedemerytalnym (4 lata przed osiągnięciem wieku emerytalnego) jest dodatkowo chroniony przed wypowiedzeniem (art. 39 K.p.), ale ochrona ta nie wyłącza rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.
• Umowy terminowe i na okres próbny - ochrona z art. 41 K.p. również obejmuje te umowy w zakresie wypowiedzenia. Umowa terminowa może jednak rozwiązać się z upływem czasu, na jaki została zawarta.
• Porozumienie stron - L4 nie blokuje rozwiązania umowy za porozumieniem stron. Jeśli obie strony się zgodzą, można rozwiązać umowę w dowolnym momencie, także podczas zwolnienia.
• Upadłość lub likwidacja pracodawcy - wyłącza ochronę z art. 41 K.p.

Co może zrobić pracownik niezdolny do pracy?

Jeśli pracodawca wręczył Ci wypowiedzenie w trakcie L4 z naruszeniem przepisów:

1. Sprawdź datę doręczenia - ustal, czy oświadczenie dotarło do Ciebie w okresie usprawiedliwionej nieobecności.
2. Odwołaj się do sądu pracy - masz na to 21 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia lub oświadczenia o rozwiązaniu bez wypowiedzenia.
3. Określ swoje żądanie - możesz żądać uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy albo odszkodowania.

Ważne! Termin 21 dni jest bardzo istotny. Spóźnione odwołanie sąd może odrzucić, dlatego pilnuj daty doręczenia pisma nawet w trakcie choroby.

Przykład z życia

Przykład: Pan Adam, zatrudniony od 3 lat, zachorował i przebywał na zwolnieniu lekarskim.

• Sytuacja 1: W 40. dniu L4 pracodawca wysłał mu mailem wypowiedzenie umowy. Wypowiedzenie jest wadliwe, bo narusza art. 41 K.p. Pan Adam może odwołać się do sądu w ciągu 21 dni.
• Sytuacja 2: Niezdolność pana Adama do pracy przeciągnęła się. Po wykorzystaniu 182 dni zasiłku chorobowego i 3 miesięcy świadczenia rehabilitacyjnego pracodawca rozwiązał umowę bez wypowiedzenia w trybie art. 53 K.p. To rozwiązanie może być zgodne z prawem, bo minął okres ochronny.

Ta sama choroba, dwa różne momenty i dwie różne oceny prawne.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Podsumowanie

Przebywanie na L4 daje pracownikowi realną, ale ograniczoną ochronę: pracodawca nie może wręczyć wypowiedzenia podczas usprawiedliwionej nieobecności, lecz po przekroczeniu okresu ochronnego lub w razie winy pracownika rozwiązanie umowy staje się dopuszczalne. Jeśli jesteś pracownikiem, pilnuj terminów i daty doręczenia pism. Jeśli jesteś pracodawcą, zwróć uwagę na podstawę prawną i moment rozwiązania umowy, bo błąd formalny może skończyć się przywróceniem pracownika do pracy lub odszkodowaniem.

Pamiętaj: Ten artykuł ma charakter informacyjny. Okresy ochronne, terminy odwołań oraz szczegółowe przesłanki należy zweryfikować z aktualnym brzmieniem przepisów na dzień rozwiązania umowy.

Źródła:

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, art. 39, 41, 41¹, 52, 53
• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
• Państwowa Inspekcja Pracy