Ile dni wolnego za oddanie krwi? Zwolnienie od pracy dla krwiodawcy

Dwa dni wolnego za jedną donację to jedno z najbardziej konkretnych uprawnień, jakie daje polskie prawo pracy – i jedno z najgorzej opisanych. W sieci krąży informacja o „rewolucji od 1 maja 2026 r.”, a pracodawcy pytają, czy mogą odmówić. Sprawdziliśmy w Dzienniku Ustaw, co dokładnie się zmieniło, i odpowiedź jest zaskakująca: w przepisach nic.

Ile dni wolnego za oddanie krwi – dzień donacji i dzień następny

Za oddanie krwi przysługują 2 dni wolnego: dzień, w którym oddajesz krew, oraz dzień następny. Ustawa określa to uprawnienie wprost, bez odsyłania do regulaminów pracy. Art. 9 ust. 1 pkt 1 stanowi, że zasłużonemu honorowemu dawcy krwi i honorowemu dawcy krwi przysługuje „zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od wykonywania czynności służbowych w dniu, w którym oddaje krew, oraz w dniu następnym, a także na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi”.

Mówiąc prościej: dni wolne z tytułu donacji to wolne w dniu oddania krwi oraz w dniu następnym. To nie jest urlop ani zwolnienie lekarskie, tylko zwolnienie udzielane z mocy ustawy – pracodawca ma obowiązek udzielić go pracownikowi w związku z oddaniem krwi, bez wniosku urlopowego i bez swojej zgody. Decyzja o oddaniu krwi należy wyłącznie do pracownika. Krwiodawca nie musi uzasadniać terminu; w praktyce warto uprzedzić przełożonego o zamiarze oddania krwi, żeby dało się zaplanować pracę zespołu, ale brak takiej informacji niczego nie odbiera.

Krwiodawca ma tu jednak mniej swobody, niż się wydaje: ile wolnego przysługuje w praktyce, zależy od Twojego rozkładu pracy. Drugi dzień jest zwolnieniem od pracy, a nie dodatkowego dnia wolnego do wykorzystania kiedy indziej. Jeśli dzień następny i tak jest dla Ciebie wolny, nie dostajesz nic w zamian. Donacja w piątek przy pracy od poniedziałku do piątku oznacza więc jeden dzień wolnego, bo sobota nie jest dniem pracy. Ta sama zasada działa przy pracy zmianowej: liczy się to, czy w dniu następnym według harmonogramu miałeś zmianę.

Ważne! Zwolnienie przysługuje za dzień, w którym oddajesz krew, a nie za dzień, w którym zgłaszasz się do centrum. To rozróżnienie decyduje o wszystkim, co opisujemy niżej: donacja jest warunkiem, a nie formalnością.

Kto jest honorowym dawcą krwi i czy liczy się osocze

Polskie krwiodawstwo opiera się na dobrowolności, a ustawa traktuje każdego dawcę krwi tak samo. Uprawnienie z art. 9 nie jest więc zarezerwowane dla weteranów z odznaczeniami. Tytuł „Honorowy Dawca Krwi” przysługuje każdemu dawcy krwi (art. 6 ust. 1), a dawca krwi to zgodnie z definicją ustawową „osoba, która oddała krew lub jej składniki do celów innych niż badania diagnostyczne” (art. 5 pkt 3). Wystarczy więc jedna donacja – przy pierwszej wizycie jesteś kandydatem na dawcę, po niej już dawcą.

Krew i jej składniki są tu traktowane tak samo. Widać to w rozporządzeniu o posiłku regeneracyjnym, które obok jednostki pełnej krwi wymienia osocze pobierane metodą konwencjonalną i automatyczną, koncentrat krwinek czerwonych oraz płytki krwi w postaci koncentratu krwinek płytkowych. Posiłek regeneracyjny ma w każdym z tych przypadków wartość 4500 kcal – stąd czekolady wydawane w punktach poboru.

Tytuł zasłużonego honorowego dawcy krwi ma znaczenie dla odznaczeń, a nie dla wolnego. Stopień III wymaga co najmniej 5 litrów krwi u kobiet i 6 litrów u mężczyzn, stopień II – 10 i 12 litrów, stopień I – 15 i 18 litrów krwi lub odpowiadającej tej objętości ilości składników (art. 6 ust. 3–5). Wolne dostajesz niezależnie od tego, czy masz za sobą pierwszą donację, czy dwudziestą.

Uwaga! Uprawnienia potwierdza zaświadczenie wydane przez regionalne centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa, Wojskowe Centrum albo Centrum MSWiA (art. 9 ust. 1a). To jedyny dokument, jakiego firma może od Ciebie wymagać – nie legitymacja i nie wynik badania.

Zmiany od 1 maja 2026 – czego naprawdę nie zmieniono

Wiosną 2026 r. przez media przeszła fala tekstów o „końcu wolnego z automatu” i „nowych przepisach od 1 maja”. Sprawdziliśmy to w bazie Dziennika Ustaw. Żaden przepis o dniach wolnych dla krwiodawców nie został w 2026 r. zmieniony.

• Ostatnia nowelizacja tej ustawy weszła w życie 27 sierpnia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1229) i dotyczyła art. 8, czyli przeliczania składników krwi na litry przy odznaczeniach. Art. 9 nie był przy tej okazji ruszany.
• Rozporządzenie o usprawiedliwianiu nieobecności w pracy, które reguluje zwolnienie krwiodawcy w § 12, nie było zmieniane od 22 listopada 2013 r.
• Prawo do dnia następnego jest w ustawie od 20 kwietnia 2023 r. – wprowadziła je, przy okazji, ustawa o Krajowej Sieci Onkologicznej (Dz.U. 2023 poz. 650). Wcześniej drugi dzień obowiązywał tylko w stanie zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, na podstawie art. 9a, i to właśnie ten przepis został wtedy uchylony, a uprawnienie przeniesione do art. 9 na stałe.

Co się zatem zmieniło? Praktyka wystawiania zaświadczeń. Krajowa Rada do spraw Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa podjęła 20 listopada 2025 r. uchwałę rekomendującą centrom jednolity sposób opisywania czasu pobytu w zaświadczeniach – z godzinami i z adnotacją, że nie obejmują one dojazdu. To dokument wewnętrzny, a nie źródło prawa: nie tworzy nowego obowiązku i nie odbiera uprawnienia. Porządkuje natomiast sytuację, w której część centrów wystawiała zaświadczenia na cały dzień także osobom, które krwi ostatecznie nie oddały.

Przykład: Paweł przyjechał do centrum w środę rano, przeszedł badania i usłyszał, że dziś nie odda krwi, bo ma za niską hemoglobinę. Zaświadczenie obejmuje dwie godziny pobytu. Paweł wraca do pracy tego samego dnia, a dzień następny jest zwykłym dniem roboczym – dwa dni wolnego mu nie przysługują, bo nie oddał krwi.

Nie zostałeś zakwalifikowany – ile wolnego wtedy

Gdy badanie kwalifikacyjne wypadnie niepomyślnie, nie zostajesz z niczym. Pracodawca ma obowiązek zwolnić Cię na czas, w którym odwiedzasz placówkę publicznej służby krwi, nawet jeśli do donacji nie dojdzie. Podstawą jest wtedy § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy: „Pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi”.

„Czas oznaczony przez stację” to dokładnie tyle, ile wpisze centrum – zwykle kilka godzin. Od 2026 r. zapis obejmuje sam pobyt w centrum krwiodawstwa i powrót do pracy trzeba zmieścić poza nim. Dojazd nie jest w nim liczony. Różnica wobec ustawy jest więc jasna:

Te dwa przepisy nie są sprzeczne, tylko opisują różne sytuacje. Ustawa jest przy tym aktem wyższego rzędu i to ona przesądza o dwóch dniach po donacji, mimo że rozporządzenie mówi wyłącznie o „czasie oznaczonym przez stację” – jego treść po prostu nie nadążyła za zmianą z 2023 r.

Czy zwolnienie od pracy za oddanie krwi jest płatne

Tak. Za czas zwolnienia od pracy pracownik „zachowuje prawo do wynagrodzenia ustalonego w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 297 Kodeksu pracy” (§ 16 ust. 1 rozporządzenia), czyli liczonego jak wynagrodzenie urlopowe. Ustawa dokłada do tego art. 9 ust. 1 pkt 2 – prawo do „zwrotu utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy”.

Za ten czas dostajesz więc normalną wypłatę od pracodawcy, a nie świadczenie z ZUS czy NFZ. Nie jest to świadczenie chorobowe, więc nie obowiązuje tu ani stawka 80%, ani okres wyczekiwania, ani limit 33 dni, które opisujemy w tekście o wynagrodzeniu chorobowym. Dni wolne dla krwiodawcy nie wchodzą też do limitu zwolnień okolicznościowych ani do puli urlopu wypoczynkowego. To osobna kategoria nieobecności, podobnie jak 2 dni opieki nad dzieckiem z art. 188 Kodeksu pracy – każde z tych uprawnień ma własną podstawę i własny limit.

Ustawa daje jeszcze dwa drobniejsze uprawnienia. Pierwsze to „zwrot kosztów przejazdu do jednostki organizacyjnej publicznej służby krwi na zasadach określonych w przepisach w sprawie diet i innych należności z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju” – koszt ponosi ta jednostka organizacyjna publicznej służby krwi, a nie zakład pracy. Drugie to wspomniany posiłek regeneracyjny (art. 9 ust. 1 pkt 3 i 4).

Ważne! 33-procentowa ulga na przejazdy kolejowe i autobusowe dla dawców, o której wciąż piszą poradniki, wynika z art. 9a ust. 1 pkt 2 i przysługuje wyłącznie w razie ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii. Poza takim stanem nie działa.

Kalkulator: które dni masz wolne po oddaniu krwi

Wskaż dzień donacji i swój rozkład pracy. Kalkulator pokaże, które dni obejmuje zwolnienie od pracy i ile są warte przy Twoim wynagrodzeniu.

Badania okresowe dawcy i wizyta u lekarza w godzinach pracy

Oprócz dnia donacji ustawa daje zwolnienie na czas okresowego badania lekarskiego. Rozporządzenie doprecyzowuje ten obowiązek: pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy „pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy” (§ 12 zdanie drugie). Warunek jest więc dodatkowy: jeśli badanie da się umówić po godzinach, zwolnienie nie będzie przysługiwać.

Zwykła wizyta u lekarza w godzinach pracy to inna sprawa – żaden przepis nie daje na nią płatnego zwolnienia. Zostaje wyjście prywatne z art. 151 § 2¹ Kodeksu pracy: na pisemny wniosek pracownika pracodawca może udzielić zwolnienia w celu załatwienia spraw osobistych, a odpracowanie takiego wyjścia nie jest pracą w godzinach nadliczbowych. Odpracowanie nie może przy tym naruszać prawa do odpoczynku dobowego i tygodniowego.

Jak zgłosić to pracodawcy i co z odliczeniem w PIT

Formalności są krótkie. Z tytułu oddania krwi przysługuje zwolnienie od pracy automatycznie, bez wniosku: po donacji odbierasz z centrum zaświadczenie, przekazujesz je pracodawcy i to wszystko – nieobecność jest usprawiedliwiona z mocy przepisów, tak samo jak inne zwolnienia z rozporządzenia, o których piszemy przy okazji nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy. Kadry nie mogą żądać wyniku badania ani informacji o grupie krwi, bo zaświadczenie potwierdza tylko uprawnienie.

Jest jeszcze korzyść podatkowa, o którą pyta wiele osób. Krew oddana honorowo jest darowizną odliczaną od dochodu na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. c ustawy o PIT, w wysokości iloczynu kwoty rekompensaty i litrów oddanej krwi lub jej składników. Odliczenie zależy wprost od ilości oddanej krwi: stawka rekompensaty to 130 zł za litr, a łączne odliczenie darowizn nie może przekroczyć 6% dochodu (art. 26 ust. 5). Przy trzech donacjach w roku, czyli 1,35 litra, odliczasz od dochodu 175,50 zł – nie jest to zwrot gotówki, tylko obniżenie podstawy opodatkowania.

Wskazówka: Częstotliwość oddawania krwi określa rozporządzenie, a nie grafik w pracy. Limit oddawania krwi pełnej jest sztywny: załącznik nr 3 do rozporządzenia o warunkach pobierania krwi dopuszcza „maksymalnie 6 donacji w przypadku mężczyzn i 4 donacje w przypadku kobiet w ciągu 12 miesięcy”, przy odstępie 8 tygodni między pobraniami. Osocze metodą aferezy można oddać nawet 33 razy w ciągu 12 miesięcy.

Najczęstsze pytania

Podsumowanie

Ile dni wolnego za oddanie krwi? Dwa, licząc dzień donacji i dzień następny, pod warunkiem że krew faktycznie oddasz i że oba te dni są dla Ciebie dniami pracy. Zwolnienie jest płatne jak urlop, wypłaca je zakład pracy, a jedynym dokumentem jest wydane Ci zaświadczenie. Głośna „rewolucja od 1 maja 2026 r.” okazała się zmianą praktyki, a nie prawa: ustawa w tym zakresie stoi nietknięta od kwietnia 2023 r., a rozporządzenie od 2013 r. Jeśli chcesz wykorzystać oba dni, planuj donację na początek tygodnia – oddanie krwi w piątek zwykle oznacza jeden dzień wolnego zamiast dwóch.

Źródła:

• Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi, art. 5 pkt 3, art. 6, art. 9 i art. 9a (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1782) – eli.gov.pl
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy, § 12 i § 16 (t.j. Dz.U. 2014 poz. 1632) – eli.gov.pl
• Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej, art. 42 (Dz.U. 2023 poz. 650) – akt, który wprowadził dzień następny do art. 9 ustawy o publicznej służbie krwi – eli.gov.pl
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 151 § 2¹ i art. 297 (t.j. Dz.U. 2025 poz. 277) – eli.gov.pl
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. c i art. 26 ust. 5 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592) – eli.gov.pl
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 listopada 2004 r. w sprawie wartości kalorycznej posiłku regeneracyjnego przysługującego dawcy krwi (Dz.U. 2004 nr 261 poz. 2602) – eli.gov.pl
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 lutego 2017 r. w sprawie określenia rzadkich grup krwi, rodzajów osocza i surowic diagnostycznych, § 3 (t.j. Dz.U. 2025 poz. 196) – eli.gov.pl
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 września 2017 r. w sprawie warunków pobierania krwi od kandydatów na dawców krwi i dawców krwi, § 6 i załącznik nr 3 (t.j. Dz.U. 2025 poz. 756) – eli.gov.pl

Stan prawny: październik 2026 r. Stan przepisów sprawdzony w bazie Dziennika Ustaw: ostatnia nowelizacja ustawy o publicznej służbie krwi weszła w życie 27 sierpnia 2024 r., rozporządzenie o usprawiedliwianiu nieobecności nie było zmieniane od 22 listopada 2013 r. Uchwały Krajowej Rady do spraw Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa nie są źródłem prawa powszechnie obowiązującego – zmieniają praktykę centrów, a nie uprawnienia pracownika.