Szatnia przedszkola jesiennym popołudniem: ojciec w szarym płaszczu klęczy i zapina turkusową kurtkę uśmiechniętemu kilkuletniemu synowi w turkusowej czapce, obok stoi granatowa walizka kabinowa, w tle drewniane szafki z ubraniami i dziecięce rysunki na ścianie

Art. 178 KP – nadgodziny, praca w nocy i delegacja rodzica dziecka do 8 lat

W skrócie

Art. 178 § 2 Kodeksu pracy zakazuje zatrudniania bez zgody pracownika wychowującego dziecko do ukończenia 8. roku życia w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej i w przerywanym czasie pracy oraz delegowania go poza stałe miejsce pracy. Granicę podniesiono z 4 do 8 lat od 26 kwietnia 2023 r. Przy czterech latach zostały dwa inne uprawnienia: limit 8 godzin na dobę w systemach z wydłużoną dniówką, np. równoważnym (art. 148 pkt 3) oraz wiążący wniosek o pracę zdalną (art. 67¹⁹ § 6). Gdy oboje rodzice pracują, z ochrony korzysta tylko jedno z nich (art. 189¹). Ochrona kończy się z początkiem dnia 8. urodzin dziecka, a jej naruszenie to wykroczenie zagrożone od 8 lipca 2026 r. grzywną od 2000 do 60 000 zł.

Pytanie „czy matce dziecka do 4 lat można zlecić nadgodziny” wciąż krąży po forach i działach kadr, choć od kwietnia 2023 r. jest źle postawione. Art. 178 § 2 Kodeksu pracy chroni dziś rodzica dziecka do 8 lat, a granica czterech lat przetrwała tylko w dwóch innych przepisach, o których mało kto pamięta. Do tego dochodzi zasada, którą pomija większość poradników: gdy oboje rodzice pracują, z ochrony może korzystać tylko jedno z nich.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Czego pracodawca nie może zrobić bez zgody rodzica dziecka do 8 lat – cztery zakazy z art. 178 § 2.
  • Co zostało z granicy 4 lat i dlaczego w sieci wciąż pojawiają się obie liczby.
  • Kiedy dokładnie ochrona się kończy – co do dnia, według Kodeksu cywilnego.
  • Dlaczego ochrona przysługuje tylko jednemu z rodziców, gdy pracują oboje.
  • Co grozi pracodawcy i jak odmówić polecenia bez ryzyka.

Art. 178 KP w dwóch paragrafach

Art. 178 Kodeksu pracy ma dwa paragrafy i każdy chroni kogoś innego. Paragraf pierwszy dotyczy ciąży i brzmi: „Pracownicy w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Pracownicy w ciąży nie wolno bez jej zgody delegować poza stałe miejsce pracy ani zatrudniać w systemie czasu pracy, o którym mowa w art. 139”. Zakaz nadgodzin i pracy nocnej jest tu bezwzględny – zgoda pracownicy niczego nie zmienia. Pełny zestaw obowiązków wobec kobiety w ciąży opisujemy w tekście o obowiązkach pracodawcy wobec pracownicy w ciąży.

Paragraf drugi dotyczy rodzica i jest skonstruowany inaczej: „Pracownika wychowującego dziecko do ukończenia przez nie 8 roku życia nie wolno bez jego zgody zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie czasu pracy, o którym mowa w art. 139, oraz delegować poza stałe miejsce pracy”. Tu wszystko zależy od zgody. Pracownik może się zgodzić na nadgodziny, delegację czy nocki, ale nie musi – a bez zgody pracodawca nie może wydać takiego polecenia.

Ważne! Przepis mówi o pracowniku wychowującym dziecko, a nie o matce. Chroni tak samo ojca, rodzica adopcyjnego czy opiekuna, który faktycznie wychowuje dziecko. Dotyczy wyłącznie pracowników, w praktyce najczęściej osób na umowie o pracę – zleceniobiorca ani osoba na kontrakcie B2B z art. 178 nie skorzysta.

Do 8 lat, nie do 4 – skąd bierze się zamieszanie

Do 25 kwietnia 2023 r. art. 178 § 2 chronił pracownika opiekującego się dzieckiem do ukończenia 4. roku życia. Ustawa z 9 marca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 641), wdrażająca unijną dyrektywę o równowadze między życiem zawodowym a prywatnym, podniosła granicę do 8 lat od 26 kwietnia 2023 r. i zmieniła słowo „opiekującego się” na „wychowującego”.

Ta sama nowelizacja nie ruszyła jednak dwóch przepisów, w których cztery lata zostały do dziś:

UprawnieniePrzepisWiek dziecka
Zakaz nadgodzin, pracy w nocy, przerywanego czasu pracy i delegacji bez zgodyart. 178 § 2 KPdo ukończenia 8 lat
Wniosek o elastyczną organizację pracyart. 188¹ KPdo ukończenia 8 lat
Najwyżej 8 godzin na dobę w systemach z wydłużoną dniówką, np. równoważnym (bez zgody)art. 148 pkt 3 KPdo ukończenia 4 lat
Wiążący wniosek o pracę zdalnąart. 67¹⁹ § 6 KPdo ukończenia 4 lat

Stąd dwie liczby w sieci. Kto pisze „rodzic dziecka do lat 4”, zwykle ma na myśli art. 148 albo pracę zdalną – albo powtarza stan prawny sprzed 2023 r. Wiążący wniosek o pracę zdalną szczegółowo omawiamy przy powrocie do pracy po urlopie macierzyńskim, a wniosek z art. 188¹ w tekście o elastycznej organizacji pracy dla rodziców.

Kiedy dokładnie kończy się ochrona? Przepis mówi o dziecku „do ukończenia przez nie 8 roku życia”, a sposób liczenia wieku określa art. 112 Kodeksu cywilnego: „Jednakże przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia”. Dziecko kończy 8 lat z początkiem dnia swoich urodzin, więc ostatni dzień ochrony to dzień przed 8. urodzinami.

Przykład: Córka pana Adama urodziła się 15 marca 2019 r. Ochrona z art. 178 § 2 trwa do 14 marca 2027 r. włącznie. Polecenie wyjazdu służbowego wydane bez zgody na 15 marca 2027 r. jest już zgodne z prawem, bo tego dnia córka ukończyła 8 lat. Limit 8 godzin z art. 148 pkt 3 skończył się dla pana Adama cztery lata wcześniej – 14 marca 2023 r. był jego ostatnim dniem.

Czego pracodawca nie może bez zgody

Art. 178 § 2 wymienia cztery sytuacje. Każda ma własną definicję w Kodeksie pracy i warto je znać, bo spory zaczynają się zwykle na granicach tych pojęć.

  • Praca w godzinach nadliczbowych – według art. 151 § 1 to praca ponad normy czasu pracy albo ponad przedłużony dobowy wymiar wynikający z systemu i rozkładu czasu pracy. Ogólny roczny limit to 150 godzin (art. 151 § 3), ale rodzica dziecka do 8 lat bez zgody nie dotyczy nawet jedna nadgodzina.
  • Praca w porze nocnej – pora nocna obejmuje 8 godzin między 21.00 a 7.00 (art. 151⁷ § 1), a jej dokładne granice ustala pracodawca w regulaminie. Zakaz dotyczy każdej pracy w tych godzinach, nie tylko pracowników ze statusem „pracującego w nocy”.
  • System przerywanego czasu pracy – z góry ustalony rozkład z jedną przerwą w ciągu doby, trwającą do 5 godzin (art. 139 § 1). Typowy dla kierowców komunikacji miejskiej: poranny i popołudniowy szczyt, a między nimi kilka godzin przerwy.
  • Delegowanie poza stałe miejsce pracy – czyli podróż służbowa w rozumieniu art. 77⁵, a więc zadanie wykonywane na polecenie pracodawcy poza miejscowością siedziby albo poza stałym miejscem pracy. Przepis nie przewiduje minimalnego czasu wyjazdu: kilkugodzinny wyjazd na spotkanie do innego miasta też jest delegowaniem.

Nie wszystko, co wygląda na dłuższy dzień, mieści się w tym katalogu. Czas odpracowania wyjścia prywatnego na wniosek pracownika nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych (art. 151 § 2¹). Tak samo ponowne wykonywanie pracy w tej samej dobie w ruchomym czasie pracy (art. 140¹ § 4). Dyżur z art. 151⁵ też nie jest wymieniony – ale jeżeli w czasie dyżuru pracownik faktycznie pracuje ponad normy, ta praca staje się nadliczbowa i wymaga zgody.

Zgoda: jak ją dać, jak odmówić

Kodeks pracy nie określa formy zgody. Może być pisemna, mailowa albo ustna, może dotyczyć jednej delegacji albo wszystkich wyjazdów do końca kwartału. W razie sporu to jednak pracodawca musi wykazać, że zgodę uzyskał, dlatego w praktyce warto ją dokumentować – najlepiej z określeniem, czego dotyczy. Przepisy przewidują dla niej konkretne miejsce: rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej każe przechowywać zgodę pracownika wychowującego dziecko do ukończenia przez nie 8 roku życia na zatrudnianie w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w przerywanym systemie czasu pracy i delegowanie poza stałe miejsce pracy w dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy, razem z ewidencją czasu pracy (§ 6 pkt 1 lit. d). Ogólna formułka podpisana przy zatrudnieniu, że pracownik „zgadza się na nadgodziny”, pochodzi często z czasu, gdy dziecka jeszcze nie było, i łatwo ją podważyć.

Odmowa nie jest naruszeniem obowiązków. Art. 100 § 1 zobowiązuje pracownika do stosowania się do poleceń przełożonych, „jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę”. Polecenie nadgodzin wydane rodzicowi dziecka do 8 lat bez jego zgody jest sprzeczne z art. 178 § 2, więc jego niewykonanie nie może być podstawą kary porządkowej ani zarzutu ciężkiego naruszenia obowiązków.

Uwaga! Zgoda dotyczy konkretnego rodzaju pracy, a nie całego art. 178 § 2. Rodzic, który zgodził się na delegacje, nie zgodził się tym samym na nocki ani na nadgodziny – każde z tych poleceń wymaga osobnej zgody.

Tylko jedno z rodziców

Najczęściej pomijany przepis to art. 189¹: „Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnień określonych w art. 148 pkt 3, art. 178 § 2, art. 186⁷ § 1 i art. 188 może korzystać jedno z nich”. Ochrona przed nadgodzinami i delegacjami nie przysługuje więc automatycznie obojgu pracującym rodzicom – korzysta z niej jedno.

Narzędziem jest oświadczenie pracownika. Rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej wymienia je w części B akt osobowych jako „oświadczenie pracownika będącego rodzicem lub opiekunem dziecka o zamiarze lub o braku zamiaru korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem” (§ 3 pkt 2 lit. p). Tym samym oświadczeniem rodzice rozdzielają między siebie też dwa dni opieki na dziecko z art. 188, czyli zwolnienie od pracy na opiekę nad dzieckiem w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, które art. 189¹ wymienia w tym samym zdaniu. Przepis nie rozstrzyga, które z rodziców ma pierwszeństwo – decyzja należy do nich, a drugi z rodziców składa u swojego pracodawcy oświadczenie o braku zamiaru korzystania z tych uprawnień rodzicielskich.

Ważne! Art. 189¹ ma znaczenie tylko wtedy, gdy oboje rodzice są pracownikami. Jeśli drugi rodzic prowadzi działalność gospodarczą, pracuje na umowie zlecenia albo nie pracuje, pracownik zatrudniony na etacie korzysta z ochrony bez żadnych ograniczeń.

Dziecko do 4 lat: najwyżej 8 godzin na dobę

Art. 148 pkt 3 dotyczy systemów, w których dniówka może przekraczać 8 godzin, wymienionych w art. 135–138, 143 i 144 – przede wszystkim równoważnego czasu pracy (do 12 godzin, art. 135), a także pracy przy dozorze i pilnowaniu, w ruchu ciągłym, w skróconym tygodniu i w systemie weekendowym. Czas pracy pracowników opiekujących się dzieckiem do ukończenia 4. roku życia „bez ich zgody – nie może przekraczać 8 godzin”. Zdanie kończące ten przepis zabezpiecza pensję: „Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany w związku ze zmniejszeniem z tego powodu wymiaru jego czasu pracy”.

Przykład: Pani Ewa pracuje w ochronie w systemie równoważnym na zmianach po 12 godzin, a jej syn ma 3 lata. Wymiar czasu pracy na październik 2026 r. to 176 godzin (22 dni robocze po 8 godzin). Bez jej zgody pracodawca może planować zmiany najwyżej 8-godzinne. Jeśli obiekt obsadza się wyłącznie w cyklu dwunastogodzinnym i grafik da się ułożyć tylko na 16 zmian po 8 godzin, czyli 128 godzin, pozostałe 48 godzin są czasem nieprzepracowanym z tego powodu. Pani Ewa zachowuje za nie wynagrodzenie.

Po czwartych urodzinach dziecka ten limit znika, ale art. 178 § 2 działa dalej. Rodzic pięciolatka może więc dostać grafik z 12-godzinnymi zmianami w systemie równoważnym, lecz żadna z tych zmian nie może bez jego zgody obejmować pory nocnej ani przechodzić w nadgodziny.

Rozstrzygacz: czy pracodawca może to polecić?

Wybierz datę urodzenia dziecka, dzień, na który pracodawca planuje polecenie, i jego rodzaj. Narzędzie sprawdzi, czy w tym dniu działa ochrona z art. 178 § 2 albo z art. 148 pkt 3.

Czy to polecenie wymaga Twojej zgody?
Art. 178 § 2, art. 148 pkt 3 i art. 189¹ Kodeksu pracy, art. 112 Kodeksu cywilnego
Data urodzenia dziecka
Dzień, którego dotyczy polecenie
Co poleca pracodawca?
Czy drugi rodzic też jest pracownikiem?
Czy wyraziłeś zgodę na ten rodzaj pracy?

Co grozi pracodawcy i co może zrobić pracownik

Art. 178 § 2 należy do działu ósmego Kodeksu pracy o uprawnieniach związanych z rodzicielstwem, a przepisy o nadgodzinach i porze nocnej – do przepisów o czasie pracy. Naruszenie jednych i drugich obejmuje ten sam przepis karny. Art. 281 § 1 pkt 5 każe karać tego, kto „narusza przepisy o czasie pracy lub przepisy o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych”.

Ważne! Od 8 lipca 2026 r. za to wykroczenie grozi grzywna od 2000 zł do 60 000 zł. Wcześniej widełki wynosiły od 1000 do 30 000 zł – podwoiła je reforma Państwowej Inspekcji Pracy (ustawa z 11 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 473). Karę może ponieść zarówno pracodawca, jak i osoba działająca w jego imieniu, np. kierownik, który wydał polecenie.

Pracownik, któremu wydano takie polecenie, ma trzy drogi. Pierwsza to po prostu odmowa na podstawie art. 100 § 1, najlepiej mailem, z powołaniem się na art. 178 § 2. Druga to skarga do okręgowego inspektoratu pracy, który może przeprowadzić kontrolę i ukarać winnych mandatem. Trzecia to roszczenia przed sądem pracy, gdy za odmową poszły konsekwencje, np. obniżona premia uznaniowa albo wypowiedzenie. Za przepracowane nadgodziny należy się wynagrodzenie z dodatkiem także wtedy, gdy polecenie było bezprawne – brak zgody nie zwalnia pracodawcy z zapłaty.

Najczęstsze pytania

Czy zgodę na nadgodziny trzeba dać na piśmie?
Nie, Kodeks pracy nie określa formy zgody. Wystarczy każda wyraźna forma, także mail czy wiadomość w komunikatorze firmowym. W razie sporu to pracodawca musi udowodnić, że zgodę uzyskał, więc w jego interesie jest ją udokumentować – z określeniem, czego dotyczy i na jaki okres.
Czy rodzic dziecka do 8 lat może pracować w soboty?
To zależy od grafiku. Jeśli sobota jest zwykłym dniem pracy w rozkładzie, np. w handlu, praca w nią nie jest ani nadgodzinami, ani pracą w nocy i zgoda nie jest potrzebna. Jeśli sobota jest dniem wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, pracodawca może ją zlecić tylko w okolicznościach z art. 151 § 1 – tych samych, które uzasadniają nadgodziny (art. 151³). Bezpieczniej traktować takie polecenie tak jak polecenie nadgodzin i mieć na nie zgodę rodzica.
Żona jest na urlopie macierzyńskim. Czy mogę odmówić nadgodzin?
Tak. Pracownica na urlopie macierzyńskim nadal jest zatrudniona, więc działa art. 189¹ – z ochrony korzysta jedno z rodziców. To rodzice decydują które, a skoro matka w tym czasie nie pracuje, naturalnym rozwiązaniem jest, że korzysta ojciec. Wystarczy, że złoży swojemu pracodawcy oświadczenie o zamiarze korzystania z uprawnień, a matka – oświadczenie o braku takiego zamiaru.
Kogo jeszcze nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych?
Bezwzględnie – bez możliwości wyrażenia zgody – pracownicy w ciąży (art. 178 § 1 KP) i młodocianych (art. 203 § 1 KP). Osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności nie mogą pracować w nadgodzinach ani w porze nocnej (art. 15 ust. 3 ustawy o rehabilitacji), chyba że zgodę wyda lekarz na wniosek samego pracownika albo chodzi o pracę przy pilnowaniu. Na stanowiskach z przekroczeniem najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych nadgodzin nie wolno zlecać z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy (art. 151 § 2).
Jaki dodatek należy się rodzicowi, który zgodzi się na nadgodziny?
Taki sam jak każdemu pracownikowi. Art. 151¹ § 1 przyznaje dodatek 100% wynagrodzenia za nadgodziny w nocy, w niedziele i święta niebędące dniami pracy oraz w dniu wolnym udzielonym za pracę w niedzielę lub święto, a 50% za nadgodziny w pozostałe dni. Stawka 100% należy się też za przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy w okresie rozliczeniowym (art. 151¹ § 2). Zgoda rodzica nie zmienia zasad wynagradzania.
Czy szkolenie wyjazdowe to delegacja w rozumieniu art. 178?
Tak, jeżeli pracownik jedzie na nie na polecenie pracodawcy poza miejscowość siedziby firmy albo poza stałe miejsce pracy – to podróż służbowa z art. 77⁵ KP. Rodzic dziecka do 8 lat może więc odmówić udziału w szkoleniu wyjazdowym, jeśli nie wyraził zgody. Szkolenie online albo w siedzibie firmy delegacją nie jest.
Czy nadgodziny w pracy zdalnej też wymagają zgody?
Tak. Art. 178 § 2 zakazuje zatrudniania w godzinach nadliczbowych bez względu na miejsce wykonywania pracy. Praca zdalna nie zmienia norm czasu pracy, więc praca ponad nie – także z domu – jest nadliczbowa i wymaga zgody rodzica dziecka do 8 lat.
Czy zgodę można wycofać?
Kodeks pracy nie przewiduje, by zgoda z art. 178 § 2 była nieodwołalna, a jej sens polega na tym, że to pracownik decyduje o łączeniu pracy z wychowaniem dziecka. W praktyce wycofanie działa na przyszłość – nie unieważnia delegacji, która już się odbyła. Warto zrobić to w tej samej formie, w jakiej zgoda została udzielona, i z wyprzedzeniem wobec zaplanowanych wyjazdów.
Czy pracownica po powrocie z urlopu macierzyńskiego może odmówić pracy na nocnej zmianie?
Tak, jeżeli nie wyraziła na to zgody – dziecko ma wtedy kilka miesięcy, więc art. 178 § 2 działa. Pracodawca musi przywrócić ją na dotychczasowe albo równorzędne stanowisko, ale nie może przy tym narzucić grafiku z pracą w porze nocnej. Jeśli dotychczas pracowała na zmiany nocne, rozkład trzeba zmienić.
Dziecko ma 6 lat, a pracuję w systemie równoważnym. Czy pracodawca może mi dać 12-godzinne zmiany?
Tak. Limit 8 godzin z art. 148 pkt 3 kończy się z czwartymi urodzinami dziecka. Do ukończenia przez nie 8 lat obowiązuje jednak art. 178 § 2, więc 12-godzinna zmiana nie może bez Twojej zgody obejmować pory nocnej ani wykraczać poza zaplanowany wymiar, bo wtedy robią się z niej nadgodziny.

Warto zapamiętać

  • Art. 178 § 2 chroni rodzica dziecka do 8 lat – od 26 kwietnia 2023 r.; granica 4 lat to stan prawny sprzed nowelizacji.
  • Bez zgody nie ma nadgodzin, pory nocnej, przerywanego czasu pracy ani delegacji – każdy z tych rodzajów pracy wymaga osobnej zgody.
  • Cztery lata zostały w art. 148 pkt 3 (najwyżej 8 godzin na dobę w systemach z dłuższą dniówką) i w art. 67¹⁹ § 6 (praca zdalna).
  • Gdy oboje rodzice pracują, ochrona przysługuje jednemu z nich – art. 189¹.
  • Naruszenie to wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 5 zagrożone od 8 lipca 2026 r. grzywną od 2000 do 60 000 zł.

Podsumowanie

Rodzic dziecka do 8 lat, któremu pracodawca poleca nadgodziny, nocną zmianę albo wyjazd służbowy, powinien najpierw ustalić dwie rzeczy: czy wcześniej wyraził zgodę na ten rodzaj pracy i czy z ochrony nie korzysta drugi pracujący rodzic. Jeśli odpowiedź na oba pytania brzmi „nie”, polecenie jest sprzeczne z art. 178 § 2 i można je odmówić bez ryzyka dyscyplinarnego. Pracodawca z kolei powinien zebrać od rodziców oświadczenia z art. 189¹ i aktualizować grafiki przy czwartych i ósmych urodzinach dzieci, bo to wtedy zmieniają się jego obowiązki. Ochrona kończy się z początkiem dnia 8. urodzin dziecka – dzień wcześniej polecenie delegacji bez zgody jest jeszcze wykroczeniem.

Źródła:

  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, art. 77⁵ § 1, art. 100 § 1, art. 135, art. 139 § 1, art. 140¹ § 4, art. 143, art. 144, art. 148, art. 151 § 1–3, art. 151¹ § 1–2, art. 151³, art. 151⁵, art. 151⁷ § 1, art. 178, art. 188, art. 188¹, art. 189¹, art. 203 § 1, art. 281 § 1 pkt 5, art. 67¹⁹ § 6 (t.j. Dz.U. 2025 poz. 277 ze zm.) – eli.gov.pl
  • Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 641) – eli.gov.pl
  • Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej, § 3 pkt 2 lit. p i § 6 pkt 1 lit. d (t.j. Dz.U. 2026 poz. 474) – eli.gov.pl
  • Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, art. 15 ust. 3 i art. 16 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884) – eli.gov.pl
  • Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, art. 3 (Dz.U. 2026 poz. 473) – eli.gov.pl
  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, art. 112 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795) – eli.gov.pl

Stan prawny: październik 2026 r. Granice wieku w art. 178 § 2, art. 148 pkt 3 i art. 67¹⁹ § 6 nie zostały dotąd ujednolicone – jeśli ustawodawca podniesie cztery lata do ośmiu, tabela i rozstrzygacz będą wymagały aktualizacji.