Uczeń branżowej szkoły I stopnia, który łamie rękę w drugim tygodniu praktyk, jest pełnoprawnym pracownikiem: ma umowę o pracę, składki i e-ZLA jak każdy inny. Zaskoczenie przychodzi z wyciągiem z konta. Za miesiąc na zwolnieniu potrafi wpłynąć niecałe 510 zł, a za pojedynczy dzień – siedemnaście złotych. Nie jest to błąd pracodawcy ani zaniżenie: tak działa przepis, który wyłącza młodocianych z gwarancji minimalnej podstawy wymiaru.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Czy młodociany w ogóle ma prawo do wynagrodzenia chorobowego i zasiłku.
- Skąd bierze się kwota i dlaczego zmienia się co kwartał.
- Dlaczego gwarancja minimalnej podstawy akurat tu nie działa.
- Kiedy świadczenie należy się od pierwszego dnia, bez 30 dni wyczekiwania.
- Czy pracodawca może zwolnić młodocianego przebywającego na L4.
Młodociany na L4 ma pełne prawa pracownika
Młodocianym w rozumieniu Kodeksu pracy jest osoba, która ukończyła 15 lat i nie przekroczyła 18. Zatrudnia się go na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego – w formie nauki zawodu albo przyuczenia do wykonywania określonej pracy. To zwykła umowa o pracę, więc młodociany podlega obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu i korzysta z tych samych świadczeń co dorosły pracownik.
Schemat wypłaty jest standardowy:
- pierwsze 33 dni niezdolności w roku kalendarzowym – wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, 80% podstawy (100% przy wypadku w drodze do pracy lub z pracy),
- od 34. dnia – zasiłek chorobowy na zasadach ogólnych,
- limit 14 dni dotyczy tylko pracowników po 50. roku życia, więc młodocianego nigdy nie obejmie.
Ważne! Wynagrodzenie chorobowe wypłaca się za każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy. Weekend w środku zwolnienia liczy się tak samo jak dzień roboczy, mimo że młodociany i tak by wtedy nie pracował.
Kwota bierze się z przeciętnej krajowej, nie z pensji minimalnej
Tu zaczyna się różnica. Wynagrodzenia młodocianych nie ustala ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, tylko rozporządzenie Rady Ministrów wydane na podstawie art. 191 § 3 Kodeksu pracy. Zgodnie z nim młodocianemu przysługuje wynagrodzenie liczone w stosunku procentowym do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale.
| Etap przygotowania zawodowego | Stawka | Kwota od 1 września 2026 r. |
|---|---|---|
| Pierwszy rok nauki zawodu | nie mniej niż 8% | 738,65 zł |
| Drugi rok nauki zawodu | nie mniej niż 9% | 830,98 zł |
| Trzeci rok nauki zawodu | nie mniej niż 10% | 923,31 zł |
| Przyuczenie do wykonywania określonej pracy | nie mniej niż 7% | 646,32 zł |
Uwaga! Stawki zmieniają się co kwartał i mogą spaść. Kwoty powyżej obowiązują od 1 września do 30 listopada 2026 r. i opierają się na przeciętnym wynagrodzeniu za II kwartał 2026 r. (9233,13 zł). Ponieważ przeciętne wynagrodzenie w tym kwartale było niższe niż w poprzednim, młodociani od września zarabiają mniej niż w wakacje – a razem z pensją spada podstawa wymiaru chorobowego.
Ile wyniesie chorobowe młodocianego
Wybierz etap nauki i podaj liczbę dni zwolnienia lekarskiego.
Narzędzie poglądowe, stan na wrzesień 2026 r. Zakłada pełny miesiąc przepracowany na tej samej stawce i pomija składniki wynagrodzenia inne niż stawka podstawowa.
Gwarancja minimalnej podstawy tu nie działa
Przy zwykłej umowie o pracę istnieje bezpiecznik: podstawa wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia po odliczeniu 13,71%. To dlatego pracownik na najniższej krajowej ma pewny, przewidywalny poziom świadczenia.
Ten sam artykuł zawiera jednak ustęp drugi, który jest kluczem do całej sprawy: przepisu o minimalnej podstawie nie stosuje się do pracowników, do których wynagrodzenia nie mają zastosowania przepisy ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Młodociany jest dokładnie takim pracownikiem – jego płacę reguluje rozporządzenie Rady Ministrów, a słowo „młodociany” w ustawie o minimalnym wynagrodzeniu nie pada ani razu.
Przykład: Kacper jest w pierwszym roku nauki zawodu i zarabia 738,65 zł brutto. Podstawa wymiaru to 738,65 zł minus 13,71%, czyli 637,38 zł. Wynagrodzenie chorobowe za jeden dzień to 80% z tej kwoty podzielone przez 30, a więc 17,00 zł. Za dwa tygodnie zwolnienia dostanie około 238 zł brutto. Dorosły kolega na najniższej krajowej dostałby za te same dni ponad dziesięć razy więcej.
Uwaga! Nie jest to podstawa do reklamacji u pracodawcy ani w ZUS. Kwota wynika wprost z przepisu i nie ma tu miejsca na podwyższenie – w odróżnieniu od sytuacji, w której świadczenie liczy się z niepełnego miesiąca albo z nieprawidłowo ustalonej podstawy wymiaru.
Wrzesień pierwszej klasy: świadczenie od pierwszego dnia
Zwykły pracownik nabywa prawo do zasiłku po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, a wynagrodzenie chorobowe nie przysługuje wtedy, gdy pracownik nie ma jeszcze prawa do zasiłku. Dla ucznia, który zaczyna naukę zawodu 1 września, oznaczałoby to brak świadczenia za cały wrzesień.
Ratuje go wyjątek dla absolwentów. Prawo do zasiłku od pierwszego dnia ubezpieczenia przysługuje absolwentom szkół, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły. Ósma klasa szkoły podstawowej kończy się pod koniec czerwca, a praktyki ruszają 1 września – między tymi datami mieści się około 70 dni, więc warunek jest spełniony.
Ważne! Wyjątek działa raz, na wejściu. Młodociany, który zmienia pracodawcę w trakcie nauki, korzysta ze zwykłych reguł: wcześniejsze okresy ubezpieczenia wliczają się do wyczekiwania, jeśli przerwa nie przekroczyła 30 dni. Szczegóły są w artykule o okresie wyczekiwania na zasiłek chorobowy.
Kto wypłaca: pracodawca czy ZUS
Wynagrodzenie chorobowe za pierwsze 33 dni zawsze płaci pracodawca z własnych środków. Dalej decyduje wielkość zakładu: przy zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osobach zasiłek wypłaca pracodawca i rozlicza go ze składkami, a w mniejszych firmach robi to ZUS.
Ma to praktyczne znaczenie, bo młodocianych zatrudniają najczęściej rzemieślnicy – zakłady fryzjerskie, mechaniczne, piekarnie, gabinety kosmetyczne – czyli podmioty poniżej tego progu. Wtedy pracodawca przekazuje do ZUS zaświadczenie płatnika składek, a pieniądze przychodzą z ZUS, zwykle z kilkutygodniowym opóźnieniem względem wypłaty w zakładzie.
Zwolnienie chroni przed wypowiedzeniem podwójnie
Młodociany na zwolnieniu lekarskim ma ochronę mocniejszą niż przeciętny pracownik, bo działają dwa niezależne przepisy.
Pierwszy to ogólny zakaz wypowiadania umowy w czasie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy. Drugi jest specyficzny dla przygotowania zawodowego: umowę zawartą w tym celu wolno wypowiedzieć tylko w czterech przypadkach – niewypełniania przez młodocianego obowiązków wynikających z umowy lub obowiązku dokształcania się mimo zastosowania środków wychowawczych, ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy, reorganizacji zakładu uniemożliwiającej kontynuowanie przygotowania zawodowego oraz stwierdzenia nieprzydatności młodocianego do pracy w zakresie, w którym odbywa przygotowanie.
Ważne! Choroba nie mieści się w żadnym z tych czterech punktów. Umowa w celu przygotowania zawodowego jest przy tym traktowana jak umowa na czas nieokreślony, więc nie „kończy się” sama z powodu długiej nieobecności ani nie przedłuża o czas zwolnienia.
L4 zwalnia z pracy, ale nie ze szkoły
Zwolnienie lekarskie usprawiedliwia nieobecność w pracy – u młodocianego są to zajęcia praktyczne u pracodawcy. Dokształcanie teoretyczne odbywa się w branżowej szkole I stopnia albo na turnusie i rządzi się przepisami oświatowymi: nieobecność w szkole usprawiedliwia się zgodnie z jej statutem, zwykle na podstawie tego samego zwolnienia albo usprawiedliwienia od rodzica.
Pracodawca ma osobny obowiązek: zwolnić młodocianego od pracy na czas potrzebny do udziału w zajęciach szkoleniowych związanych z dokształcaniem. Dzień nauki w szkole nie jest więc dniem wolnym, tylko dniem, w którym młodociany po prostu nie świadczy pracy.
Warto pamiętać też o urlopie, bo bywa mylony z chorobowym: młodociany nabywa prawo do 12 dni roboczych urlopu po 6 miesiącach od rozpoczęcia pierwszej pracy i do 26 dni z upływem roku pracy, a urlopu udziela mu się w okresie ferii szkolnych.
Najczęstsze pytania
Czy pracownik młodociany dostaje pieniądze za zwolnienie lekarskie?
Dlaczego chorobowe młodocianego jest niższe niż minimalne wynagrodzenie?
Czy uczeń pierwszej klasy dostanie chorobowe już we wrześniu?
Czy praktykant albo stażysta może iść na L4 na tych samych zasadach?
Czy pracodawca może zwolnić młodocianego przebywającego na zwolnieniu?
Czy zwolnienie lekarskie usprawiedliwia nieobecność w szkole branżowej?
Warto zapamiętać
- Młodociany to pełnoprawny pracownik: obowiązkowe chorobowe, 33 dni wynagrodzenia chorobowego, potem zasiłek.
- Wynagrodzenie to procent przeciętnej krajowej z poprzedniego kwartału, więc zmienia się co trzy miesiące i może spaść.
- Gwarancja minimalnej podstawy nie obejmuje młodocianego – dzień choroby potrafi być wart kilkanaście złotych.
- Uczeń, który zaczyna naukę zawodu do 90 dni od ukończenia szkoły podstawowej, ma świadczenie od pierwszego dnia.
- Umowę w celu przygotowania zawodowego wolno wypowiedzieć tylko w czterech przypadkach i choroby wśród nich nie ma.
Podsumowanie
Zwolnienie lekarskie pracownika młodocianego jest prostsze, niż się wydaje, i mniej opłacalne, niż się spodziewa większość rodziców. Prawa są pełne: obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe, 33 dni wynagrodzenia chorobowego, zasiłek dalej, mocna ochrona przed wypowiedzeniem. Zawodzi tylko kwota, bo podstawą jest wynagrodzenie liczone w procentach przeciętnej krajowej, a bezpiecznik minimalnej podstawy z ustawy zasiłkowej młodocianych omija. Jedyna decyzja, jaką rzeczywiście da się podjąć, dotyczy startu: im szybciej po ósmej klasie zaczyna się nauka zawodu, tym pewniejsze świadczenie od pierwszego dnia – 90 dni od świadectwa to termin, którego nikt nie przywróci.
Źródła:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 92, art. 190, art. 191 § 3, art. 194, art. 196, art. 198, art. 205 (t.j. Dz.U. 2025 poz. 277) – eli.gov.pl
- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, art. 4 ust. 1 i 3, art. 45 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 854) – eli.gov.pl
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, § 19–20 (t.j. Dz.U. 2018 poz. 2010 ze zm.) – eli.gov.pl
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 lipca 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. 2023 poz. 1348) – eli.gov.pl
- Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1773) – eli.gov.pl
- Zasiłek chorobowy – Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Stan prawny: wrzesień 2026 r. Kwoty wynagrodzenia młodocianych obowiązują od 1 września do 30 listopada 2026 r. i zmieniają się co kwartał wraz z komunikatem Prezesa GUS o przeciętnym wynagrodzeniu – przed wyliczeniem świadczenia zawsze sprawdź stawkę obowiązującą w miesiącu zachorowania.
