Dwadzieścia tygodni urlopu macierzyńskiego zaczyna biec w dniu porodu, także wtedy, gdy dziecko przez pierwsze dwa miesiące życia leży w inkubatorze, a rodzic widuje je przez godzinę dziennie. Do 2025 roku prawo nie miało na to żadnej odpowiedzi: dziecko wracało do domu w 10. tygodniu życia, a matce zostawało dziesięć tygodni urlopu zamiast dwudziestu. Od 19 marca 2025 r. Kodeks pracy zna uzupełniający urlop macierzyński, który tę różnicę oddaje – tydzień za każdy tydzień, który dziecko spędziło w szpitalu.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Ile tygodni dodatkowego urlopu przysługuje przy każdym z trzech progów wcześniactwa.
- Jak liczy się tygodnie hospitalizacji – sumowanie, zaokrąglanie i porody mnogie.
- Dlaczego dziecko donoszone też bywa objęte i skąd bierze się okno od 5. do 28. dnia.
- Dlaczego zasiłek wynosi 100% nawet przy wybranym wcześniej wariancie 81,5%.
- Kiedy złożyć wniosek, żeby nie stracić prawa bezpowrotnie.
Trzy progi, od których zależy wszystko
Uzupełniający urlop macierzyński to nowa instytucja z art. 180² Kodeksu pracy, dodana ustawą z 6 grudnia 2024 r. Przysługuje pracownicy albo pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko, bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego. Zasada jest jedna: tydzień dodatkowego urlopu za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu. Różni się tylko sufit, a ten zależy od tygodnia ciąży i masy urodzeniowej.
| Sytuacja przy porodzie | Maksymalny wymiar | Które dni hospitalizacji się liczą |
|---|---|---|
| Poród przed ukończeniem 28. tygodnia ciąży lub masa urodzeniowa do 1000 g | do 15 tygodni | od dnia porodu do upływu 15. tygodnia |
| Poród po 28., a przed 37. tygodniem ciąży i masa powyżej 1000 g | do 8 tygodni | od dnia porodu do upływu 8. tygodnia |
| Poród po ukończeniu 37. tygodnia ciąży (dziecko donoszone) | do 8 tygodni | od 5. dnia do upływu 8. tygodnia |
Ważne! W pierwszym wierszu ustawa używa spójnika „lub”, a w drugim „i”. Dziecko urodzone w 30. tygodniu ciąży z masą 950 g trafia więc do progu 15-tygodniowego, mimo że tydzień ciąży wskazywałby na próg niższy. Wystarczy spełnić jeden z dwóch warunków.
Ile tygodni uzupełniającego urlopu macierzyńskiego
Podaj dane z zaświadczenia ze szpitala, w którym przebywało dziecko.
Narzędzie poglądowe, stan na wrzesień 2026 r. O wymiarze rozstrzyga zaświadczenie wystawione przez szpital, w którym przebywało dziecko.
Jak liczy się tygodnie pobytu w szpitalu
Kodeks pracy rozstrzyga dwie rzeczy, które w praktyce decydują o wyniku. Po pierwsze, okresy pobytu dziecka w szpitalu sumuje się – dziecko wypisane do domu i przyjęte ponownie w tym samym oknie czasowym nie traci nic. Po drugie, niepełny tydzień zaokrągla się w górę do pełnego tygodnia, więc 23 dni hospitalizacji dają cztery tygodnie dodatkowego urlopu, a nie trzy i dwa dni.
Przykład: Syn pani Anny urodził się w 31. tygodniu ciąży z masą 1350 g. Leżał na neonatologii 26 dni, potem wrócił na 9 dni z powodu infekcji – łącznie 35 dni, wszystkie w granicach 8. tygodnia po porodzie. 35 dni to dokładnie pięć tygodni, więc po zakończeniu 20-tygodniowego urlopu macierzyńskiego pani Anna wykorzysta jeszcze 5 tygodni uzupełniającego urlopu macierzyńskiego ze 100-procentowym zasiłkiem.
Przy porodzie mnogim ustawa nie każe wybierać ani sumować dzieci. Bierze się masę dziecka o najniższej masie urodzeniowej oraz okres pobytu dziecka najdłużej hospitalizowanego – każdy z tych parametrów liczony osobno, w wariancie najkorzystniejszym dla rodziny.
Dziecko donoszone też bywa objęte
Nazwa „urlop dla rodziców wcześniaków” jest myląca, bo trzeci próg dotyczy dzieci urodzonych po ukończeniu 37. tygodnia ciąży, czyli o czasie. Warunek jest jednak zawężony: pobyt dziecka w szpitalu musi trwać co najmniej 2 kolejne dni, a pierwszy z tych dni ma przypadać w okresie od 5. do 28. dnia po porodzie. Do wymiaru wlicza się przy tym wyłącznie hospitalizację od 5. dnia do upływu 8. tygodnia po porodzie.
Uwaga! Konstrukcja jest tak zbudowana, żeby wykluczyć zwykły, poporodowy pobyt na oddziale położniczym. Dziecko, które nie wyszło ze szpitala od urodzenia i zostało wypisane czwartego dnia, nie daje prawa do dodatkowego urlopu – żaden z jego dni nie mieści się w oknie. Dopiero powikłanie, które przedłuża hospitalizację poza czwartą dobę, uruchamia przepis.
Zasiłek to 100% – także przy wariancie 81,5%
Miesięczny zasiłek macierzyński za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru. To ta sama stawka co za zwykły urlop macierzyński i za urlop ojcowski.
Najciekawsze jest jednak to, czego w przepisie nie ma. Wariant 81,5% podstawy przez cały okres obejmuje – zgodnie z zamkniętym wyliczeniem w ustawie zasiłkowej – okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego. Uzupełniający urlop macierzyński nie został w tym wyliczeniu wymieniony, a figuruje za to w przepisie o stawce 100%. Rodzic, który w ciągu 21 dni po porodzie złożył wniosek o uśrednione 81,5%, za tygodnie odpracowane szpitalem dostaje mimo to pełną stawkę.
Ważne! Ma to znaczenie także przy planowaniu, bo wniosek o wariant 81,5% składa się 21 dni po porodzie – wtedy, gdy nikt jeszcze nie wie, ile potrwa hospitalizacja. Wybór wariantu nie zamyka więc drogi do pełnego zasiłku za dodatkowy urlop.
Podstawę wymiaru ustala się na zwykłych zasadach, z tego samego okresu co przy urlopie macierzyńskim – szerzej opisujemy to w tekście o tym, jak ZUS oblicza podstawę wymiaru.
Wniosek: 21 dni przed końcem macierzyńskiego, jednorazowo
Uzupełniający urlop macierzyński jest udzielany jednorazowo, na wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej, składany nie później niż 21 dni przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego. Pracodawca jest obowiązany wniosek uwzględnić – nie ma tu miejsca na uznaniowość.
Wniosek zawiera imię i nazwisko, termin zakończenia urlopu macierzyńskiego oraz okres, na jaki urlop ma być udzielony. Dołącza się do niego dwa dokumenty:
- zaświadczenie wystawione przez szpital, w którym przebywało dziecko, z okresem pobytu i informacją o tygodniu ciąży oraz masie urodzeniowej według jednego z trzech progów,
- oświadczenie drugiego rodzica, że nie zamierza korzystać z tego urlopu ani z zasiłku macierzyńskiego za odpowiadający mu okres.
To oświadczenie zdradza istotną cechę konstrukcji: uprawnienie jest jedno na dziecko i bierze je jedno z rodziców w całości. Nie da się go podzielić między matkę i ojca tak, jak dzieli się urlop rodzicielski.
Uwaga! Termin 21 dni jest realną pułapką. Urlop przysługuje bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, więc gdy macierzyński już się skończył i ruszył rodzicielski, nie ma czego uzupełniać. Rodzice, którzy złożyli jeden zbiorczy wniosek o macierzyński i rodzicielski i nie wystąpili osobno o uzupełniający urlop macierzyński, tracą go bezpowrotnie.
Ochrona przed zwolnieniem rusza wcześniej niż urlop
Zakaz wypowiedzenia i rozwiązania umowy obejmuje wprost okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, a nawet sam dzień złożenia wniosku o jego udzielenie. Gdyby wniosek trafił do pracodawcy dużo wcześniej niż wymagane 21 dni, ochrona i tak zaczyna działać na 21 dni przed rozpoczęciem urlopu – ustawodawca zamknął w ten sposób lukę, w której wczesny wniosek dawałby ochronę na wiele miesięcy.
Kto jeszcze ma to prawo
Uzupełniający urlop macierzyński nie jest zarezerwowany dla matek na etacie.
- Ojciec – jako pracownik wychowujący dziecko, na tych samych zasadach i z tym samym wnioskiem.
- Rodzic adopcyjny i rodzina zastępcza niezawodowa – Kodeks pracy przyznaje im uzupełniający urlop na zasadach z art. 180², pod warunkiem że pobyt dziecka w szpitalu miał miejsce po przyjęciu dziecka na wychowanie.
- Zleceniobiorcy i osoby prowadzące działalność – nie mają urlopu, bo nie są pracownikami, ale zasiłek macierzyński przysługuje im za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Wymiar liczy się identycznie.
- Nauczyciele, żołnierze zawodowi i funkcjonariusze służb – nowelizacja z 2024 r. wpisała uzupełniający urlop macierzyński także do ich pragmatyk służbowych.
Rodzice bez tytułu do zasiłku macierzyńskiego mają odrębny mechanizm: świadczenie rodzicielskie wydłuża się o okres hospitalizacji dziecka po porodzie na analogicznych zasadach. Jeżeli dziecko ma zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu, dochodzi jeszcze wydłużony do 65 tygodni urlop rodzicielski i świadczenie z ustawy „Za życiem”.
Dwa przepisy, które łatwo pomylić
Obok uzupełniającego urlopu macierzyńskiego w Kodeksie pracy stoi starszy art. 181, który brzmi podobnie, a działa zupełnie inaczej. Pozwala pracownicy, która wykorzystała po porodzie 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, odroczyć pozostałą część i wykorzystać ją później, po wyjściu dziecka ze szpitala.
| Art. 181 Kodeksu pracy | Art. 180² Kodeksu pracy | |
|---|---|---|
| Co robi | przesuwa część urlopu macierzyńskiego w czasie | dokłada nowe tygodnie |
| Łączny wymiar | bez zmian, nadal 20 tygodni | do 8 albo do 15 tygodni więcej |
| Warunek | wykorzystane 8 tygodni po porodzie | progi wcześniactwa i hospitalizacji |
Oba przepisy można wykorzystać przy jednym dziecku: najpierw odroczyć część macierzyńskiego na czas pobytu dziecka w szpitalu, a po jego wykorzystaniu wejść w uzupełniający urlop macierzyński.
Nie mylić z urlopem uzupełniającym nauczyciela
W wyszukiwarkach obie nazwy zlewają się w jedno, ale „urlop uzupełniający nauczyciela” to instytucja z Karty Nauczyciela: urlop wypoczynkowy w wymiarze uzupełniającym do 8 tygodni, udzielany w ciągu roku szkolnego, gdy nauczyciel nie wykorzystał wakacji z powodu choroby, urlopu macierzyńskiego czy rodzicielskiego. Nowelizacja z 2024 r. dopisała do tej listy również uzupełniający urlop macierzyński – nauczycielka, której wakacje zjadł dodatkowy urlop na wcześniaka, odbierze urlop wypoczynkowy w trakcie roku szkolnego. O tym, jak wakacje krzyżują się ze zwolnieniem lekarskim, piszemy w artykule o L4 nauczyciela w czasie wakacji.
Najczęstsze pytania
Czy uzupełniający urlop macierzyński przysługuje przy każdym wcześniaku?
Złożyłam jeden wniosek o macierzyński i rodzicielski. Czy mogę jeszcze dostać uzupełniający urlop?
Czy pracodawca może odmówić udzielenia dodatkowego urlopu?
Czy dodatkowy urlop wydłuża urlop rodzicielski?
Czy urlop przysługuje na dziecko urodzone przed 19 marca 2025 r.?
Jak wykazać masę urodzeniową i tydzień ciąży?
Warto zapamiętać
- Uzupełniający urlop macierzyński to tydzień za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu, do 8 albo do 15 tygodni.
- Próg 15-tygodniowy otwiera poród przed 28. tygodniem ciąży albo masa urodzeniowa do 1000 g – wystarczy jeden z tych warunków.
- Dni hospitalizacji sumuje się, a niepełny tydzień zaokrągla w górę.
- Zasiłek macierzyński za ten okres to 100% podstawy, także dla rodzica, który wybrał wariant 81,5%.
- Wniosek składa się jednorazowo, nie później niż 21 dni przed końcem urlopu macierzyńskiego – po tym terminie prawo przepada.
Podsumowanie
Uzupełniający urlop macierzyński naprawia sytuację, w której urlop macierzyński biegł równolegle z pobytem dziecka na neonatologii i kończył się, zanim rodzina zdążyła być razem w domu. Cała mechanika sprowadza się do trzech liczb: tygodnia ciąży, masy urodzeniowej i liczby dni hospitalizacji – a wynik zaokrągla się na korzyść rodzica. Największym ryzykiem nie jest odmowa pracodawcy, bo ten musi wniosek uwzględnić, tylko przeoczony kalendarz. Datę 21 dni przed końcem urlopu macierzyńskiego warto wpisać do kalendarza już w dniu, w którym dziecko wraca ze szpitala do domu.
Źródła:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 180², art. 181, art. 183 § 3¹, art. 177 (t.j. Dz.U. 2025 poz. 277) – eli.gov.pl
- Ustawa z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, art. 26–27 (Dz.U. 2024 poz. 1871) – eli.gov.pl
- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, art. 29a, art. 31 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 854) – eli.gov.pl
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2025 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, § 14 (Dz.U. 2025 poz. 322) – eli.gov.pl
- Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, art. 66 ust. 1 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 515) – eli.gov.pl
- Zasiłek macierzyński – Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Stan prawny: wrzesień 2026 r. Wymiar i zasady uzupełniającego urlopu macierzyńskiego obowiązują od 19 marca 2025 r. Zdezaktualizować się mogą przede wszystkim stawki zasiłku macierzyńskiego oraz kwota minimalna świadczenia, powiązana z wysokością świadczenia rodzicielskiego.
