Samo zwolnienie lekarskie (e-ZLA) nie wystarczy, by ZUS wypłacił Ci zasiłek chorobowy. Konieczne jest złożenie odpowiednich dokumentów – a to, jakie formularze są potrzebne, zależy od Twojej sytuacji: czy jesteś pracownikiem, zleceniobiorcą, przedsiębiorcą, czy ubiegasz się o świadczenie po ustaniu zatrudnienia. W tym artykule znajdziesz kompletną listę dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłku chorobowego w 2026 roku, wraz z informacją o ważnych zmianach wchodzących w życie od 1 lipca 2026 r.
Z tego artykułu dowiesz się:
- jakie dokumenty są wymagane do wypłaty zasiłku chorobowego w zależności od Twojej sytuacji zawodowej,
- czym różnią się formularze ZUS Z-3, Z-3a, Z-3b i kiedy stosować każdy z nich,
- jakie dodatkowe druki (Z-10, ZAS-53) mogą być potrzebne po ustaniu zatrudnienia,
- w jakim terminie należy przekazać dokumenty do ZUS,
- co zmienia nowelizacja ustawy zasiłkowej od 1 lipca 2026 r. w zakresie elektronicznego składania wniosków.
Kto wypłaca zasiłek chorobowy – pracodawca czy ZUS?
Zanim zbierzesz dokumenty, musisz wiedzieć, kto jest płatnikiem zasiłku w Twoim przypadku. To od tego zależy, gdzie i jakie formularze należy złożyć.
Pracodawca wypłaca zasiłek chorobowy, jeśli na dzień 30 listopada poprzedniego roku zgłaszał do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 ubezpieczonych.
ZUS wypłaca zasiłek, gdy:
- płatnik składek zgłasza do ubezpieczenia chorobowego 20 osób lub mniej,
- zasiłek przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia (np. po rozwiązaniu umowy o pracę),
- ubiegasz się o zasiłek jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.
Ważne! Gdy płatnikiem zasiłku jest ZUS, pracodawca (zleceniodawca) ma obowiązek przekazać do ZUS niezbędne dokumenty niezwłocznie, nie później niż w ciągu 7 dni od otrzymania zaświadczenia lekarskiego (art. 61b ust. 5 ustawy zasiłkowej).
Podstawowy dokument – elektroniczne zwolnienie lekarskie (e-ZLA)
Od 2018 roku lekarze wystawiają zwolnienia wyłącznie w formie elektronicznej – e-ZLA. Zaświadczenie to trafia automatycznie:
- na profil płatnika składek na PUE ZUS / eZUS,
- do systemu ZUS.
Pracownik nie musi dostarczać wydruku e-ZLA pracodawcy – dokument jest widoczny w systemie. Jednak w szczególnych przypadkach (np. awaria systemu) lekarz może wystawić zaświadczenie w formie papierowej, które pracownik powinien dostarczyć pracodawcy.
Uwaga! Sam dokument e-ZLA to warunek konieczny, ale niewystarczający. ZUS rozpatrzy prawo do zasiłku chorobowego dopiero po złożeniu kompletu dokumentów, w tym odpowiedniego zaświadczenia płatnika składek.
Zaświadczenie płatnika składek – ZUS Z-3, Z-3a, Z-3b
To najważniejszy formularz, który stanowi jednocześnie wniosek o wypłatę zasiłku chorobowego i dostarcza ZUS informacji niezbędnych do ustalenia prawa do zasiłku oraz obliczenia jego wysokości (w tym podstawy wymiaru). Który druk wybrać – zależy od tytułu ubezpieczenia:
ZUS Z-3 – dla pracowników
Zaświadczenie ZUS Z-3 dotyczy osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Wypełnia je pracodawca i przekazuje do ZUS. Formularz zawiera m.in.:
- dane identyfikacyjne pracownika i płatnika,
- informacje o okresie zatrudnienia,
- składniki wynagrodzenia z 12 miesięcy poprzedzających niezdolność do pracy (służące do obliczenia podstawy wymiaru zasiłku),
- informację o liczbie dni niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym.
Formularz był ostatnio zaktualizowany 2 marca 2026 r. i jest dostępny w wersji elektronicznej na platformie eZUS.
ZUS Z-3a – dla zleceniobiorców i innych ubezpieczonych niebędących pracownikami
Zaświadczenie ZUS Z-3a sporządza się za:
- osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia (umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług),
- członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych,
- osoby odbywające służbę zastępczą,
- inne grupy ubezpieczonych niebędących pracownikami ani prowadzącymi działalność gospodarczą.
Formularz wypełnia zleceniodawca (płatnik składek) i przekazuje do ZUS analogicznie jak Z-3.
ZUS Z-3b – dla przedsiębiorców
Zaświadczenie ZUS Z-3b dotyczy:
- osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą,
- osób współpracujących z osobą prowadzącą działalność,
- osób korzystających z ulgi na start,
- duchownych i marynarzy.
Formularz był zaktualizowany 1 stycznia 2026 r. Przedsiębiorca sam wypełnia i składa ten druk do ZUS. Można to zrobić elektronicznie przez PUE ZUS / eZUS.
Ważne! W przypadku kolejnego e-ZLA za okres nieprzerwanej niezdolności do pracy nie trzeba składać pełnego zaświadczenia Z-3/Z-3a. Można skorzystać z uproszczonego formularza ZAS-12 (więcej w dalszej części artykułu).
Dokumenty przy zasiłku w wysokości 100% podstawy wymiaru
Standardowy zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy wymiaru. Jednak w niektórych sytuacjach przysługuje zasiłek w wysokości 100%. By go uzyskać, oprócz zaświadczenia płatnika składek konieczne są dodatkowe dokumenty:
- Niezdolność do pracy w okresie ciąży – zwolnienie lekarskie z wpisanym kodem „B” lub odrębne zaświadczenie lekarskie potwierdzające stan ciąży.
- Wypadek w drodze do pracy lub z pracy – karta wypadku w drodze do pracy lub z pracy sporządzona przez pracodawcę.
- Dawstwo komórek, tkanek i narządów – zaświadczenie wystawione przez lekarza na zwykłym druku potwierdzające poddanie się niezbędnym badaniom lub zabiegowi pobrania.
- Późniejsze następstwa wypadku w drodze do/z pracy – zaświadczenie lekarskie na zwykłym druku potwierdzające związek niezdolności do pracy z wcześniejszym wypadkiem.
Dokumenty po ustaniu zatrudnienia – druk Z-10 i ZAS-53
Jeśli ubiegasz się o zasiłek chorobowy za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia (np. po rozwiązaniu umowy o pracę, zakończeniu zlecenia lub zamknięciu działalności gospodarczej), oprócz zaświadczenia płatnika składek (Z-3 / Z-3a / Z-3b od byłego pracodawcy) musisz złożyć:
Oświadczenie ZUS Z-10
Druk Z-10 to oświadczenie składane przez ubezpieczonego, w którym informujesz ZUS m.in. o tym, czy:
- podjąłeś/podjęłaś inną działalność zarobkową,
- masz ustalone prawo do emerytury lub renty,
- kontynuujesz lub podjąłeś/podjęłaś działalność gospodarczą,
- jesteś uprawniony/a do zasiłku dla bezrobotnych lub zasiłku przedemerytalnego.
Druk Z-10 jest obowiązkowy przy pierwszym e-ZLA obejmującym okres po ustaniu ubezpieczenia – niezależnie od tego, czy byłeś pracownikiem, zleceniobiorcą, czy przedsiębiorcą.
Wniosek ZAS-53
Formularz ZAS-53 to wniosek o zasiłek chorobowy składany bezpośrednio przez ubezpieczonego. Stosują go:
- osoby prowadzące działalność gospodarczą (jako alternatywa lub uzupełnienie druku Z-3b),
- osoby uprawnione do zasiłku po ustaniu zatrudnienia.
Kontynuacja zwolnienia – formularz ZAS-12
W przypadku kolejnego e-ZLA za okres nieprzerwanej niezdolności do pracy (gdy nie ma przerwy między zwolnieniami) pracodawca nie musi ponownie sporządzać pełnego zaświadczenia Z-3 / Z-3a. Wystarczy złożyć zaświadczenie ZAS-12 – uproszczony formularz zawierający jedynie aktualizację danych. Znacząco przyspiesza to proces wypłaty zasiłku przy przedłużających się chorobach.
Termin i forma składania dokumentów
Termin
Pracodawca (zleceniodawca) powinien przekazać dokumenty do ZUS niezwłocznie, nie później niż w ciągu 7 dni od dnia otrzymania zaświadczenia lekarskiego.
Przedsiębiorca sam składa dokumenty do ZUS. Warto pamiętać, że roszczenie o wypłatę zasiłku przedawnia się po 6 miesiącach od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek przysługuje. Po upływie tego terminu zasiłek przepada – chyba że opóźnienie powstało z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego.
Forma złożenia
Dokumenty można złożyć:
- elektronicznie – przez platformę PUE ZUS / eZUS (preferowana forma),
- osobiście – w dowolnej placówce ZUS,
- pocztą – za pośrednictwem operatora pocztowego.
Uwaga! Formularz Z-3 dostępny jest do pobrania ze strony zus.pl w formacie PDF, ale do prawidłowego wypełnienia elektronicznego potrzebny jest program Adobe Reader lub Adobe Acrobat – przeglądarki internetowe nie zapewniają poprawnej walidacji formularzy.
Zmiany od 1 lipca 2026 r. – elektroniczne wnioski o zasiłki
Ustawa z 13 lutego 2026 r. (Dz.U.2026.441) wprowadza istotne zmiany w zasadach składania wniosków o zasiłki z ubezpieczenia chorobowego. Przepisy wchodzą w życie od 1 lipca 2026 r.
Najważniejsze zmiany:
- Wniosek elektroniczny zyskuje pełną moc prawną. Gdy płatnikiem zasiłku jest ZUS, ubezpieczony może złożyć wniosek w formie dokumentu elektronicznego, opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym albo wysłanego przez system teleinformatyczny ZUS. Taki wniosek jest równoważny dokumentowi z podpisem własnoręcznym.
- Elektroniczne kopie dokumentów dołączane do wniosku składanego elektronicznie mają taką samą moc prawną jak oryginały papierowe.
- Postępowanie w sprawie zasiłku opiekuńczego zostało uregulowane analogicznie do zasiłku chorobowego – wcześniej brakowało jednoznacznych przepisów.
- Przepisy przejściowe – nowe zasady stosuje się również do postępowań wszczętych przed 1 lipca 2026 r., które nie zostały zakończone przed tą datą.
Ważne! Płatnik zasiłku zachowuje prawo do żądania oryginału dokumentu, jeśli pojawią się wątpliwości co do zgodności kopii z dokumentem źródłowym.
Przykład z życia
Przykład: Pani Anna jest zatrudniona na umowę o pracę w małej firmie, która zgłasza do ubezpieczenia chorobowego 15 osób. W maju 2026 r. zachorowała i lekarz wystawił jej e-ZLA na okres 10 dni. Ponieważ pani Anna wykorzystała już w tym roku kalendarzowym 33 dni wynagrodzenia chorobowego (w styczniu i marcu), za bieżące zwolnienie przysługuje jej zasiłek chorobowy z ZUS (nie wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy).
Pracodawca pani Anny musi w ciągu 7 dni od otrzymania e-ZLA przekazać do ZUS zaświadczenie płatnika składek ZUS Z-3 wraz z dokumentacją potwierdzającą prawo do zasiłku. ZUS na tej podstawie wypłaci pani Annie zasiłek chorobowy w wysokości 80% podstawy wymiaru obliczonej ze średniego wynagrodzenia z 12 miesięcy poprzedzających chorobę.
Warto zapamiętać
- Samo e-ZLA nie wystarczy – do wypłaty zasiłku chorobowego z ZUS zawsze potrzebne jest zaświadczenie płatnika składek (Z-3, Z-3a lub Z-3b) i ewentualne dodatkowe dokumenty.
- Pracodawca ma 7 dni na przekazanie dokumentów do ZUS od momentu otrzymania zaświadczenia lekarskiego – nie odkładaj tego na później.
- Po ustaniu zatrudnienia konieczne jest złożenie oświadczenia na druku Z-10 przy pierwszym e-ZLA po zakończeniu ubezpieczenia.
- Od 1 lipca 2026 r. wnioski elektroniczne o zasiłek mają pełną moc prawną – to duże ułatwienie zarówno dla ubezpieczonych, jak i dla płatników składek.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy muszę sam składać dokumenty do ZUS, jeśli jestem zatrudniony na umowę o pracę?
Jakie dokumenty muszę złożyć jako przedsiębiorca, żeby dostać zasiłek chorobowy?
Czy po zwolnieniu z pracy mogę jeszcze dostać zasiłek chorobowy?
W jakim terminie przedawnia się roszczenie o zasiłek chorobowy?
Czy mogę złożyć dokumenty do zasiłku chorobowego elektronicznie?
Czym różni się formularz Z-3 od Z-3a i Z-3b?
Podsumowanie
Prawidłowe i terminowe złożenie dokumentów do ZUS to warunek konieczny, by otrzymać zasiłek chorobowy. Kluczowym formularzem jest zaświadczenie płatnika składek – ZUS Z-3 (pracownicy), Z-3a (zleceniobiorcy) lub Z-3b (przedsiębiorcy). W przypadku zasiłku po ustaniu zatrudnienia pamiętaj o dodatkowym oświadczeniu Z-10. Warto korzystać z platformy PUE ZUS / eZUS – szczególnie że od lipca 2026 r. elektroniczne wnioski zyskają pełną moc prawną.
Jeśli masz wątpliwości co do swoich uprawnień lub nie wiesz, które formularze wybrać – skontaktuj się z najbliższą placówką ZUS lub skorzystaj z infolinii ZUS.
Źródła:
- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2024 r. poz. 1232, ze zm.)
- Ustawa z dnia 13 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U.2026.441)
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych – zus.pl
- Platforma PUE ZUS / eZUS – ezus.pl
